كرده اند، امنيت را «عامل» و نيز «حاصل» آن تلقي كرده اند و همه كساني كه براي حاكميت ارزش هاي معنوي تلاش دارند، آن را مقدمه اين واجب مي دانند.

امنيت، انتظار نخست انسانها از دولتهاست كه امروزه ابعاد گسترده و متنوعي يافته است. تاثيرپذيري امنيت از اقتصاد، فرهنگ، صنعت و جمعيت و تاثيرگذاري آن بر همه شاخه هاي توسعه و حيات انساني، به آن نقش بنيادين داده است.كساني كه به «رفاه» مي انديشيده اند، امنيت را عامل اصلي آسايش شمرده اند و آنان كه بر توسعه سياسي يا اقتصادي تكيه
كرده اند، امنيت را «عامل» و نيز «حاصل» آن تلقي كرده اند و همه كساني كه براي حاكميت ارزش هاي معنوي تلاش دارند، آن را مقدمه اين واجب مي دانند.به طور اصولي انسان براي رسيدن به اهداف والاي انساني بعد از برآوردن نيازهاي فيزيولوژيكي نياز به وجود امنيت و احساس امنيت دارد و در اين ميان مهم تر از امنيت، موضوع احساس امنيت است. برخي از كارشناسان احساس امنيت را در يك جامعه مهم تر از وجود امنيت در آن مي دانند زيرا ممكن است در جامعه اي امنيت از لحاظ نظامي و پليس وجود داشته باشد، اما فرد احساس امنيت نكند، به عبارت ديگر موضوع امنيت از فرد شروع و به خانواده، جامعه و در نهايت نظام بين المللي ختم مي شود.اسلام هر نوع ايجاد وحشت و هراس را در درون انسان هايي كه مرتكب خلافي نشده اند، ظلم و تجاوزي بس بزرگ تلقي مي كند. امنيت جان و مال و عمل و حقوق و آزادي هاي مربوطه، شخصيت و شرف و حيثيت و مسكن، از تاكيدات اسلام است؛ ضمن اينكه امنيت در اسلام، اختصاص به صالحان و افرادي دارد كه مرتكب خلافي نشده و در مسير انجام وظيفه اند و در مقام احترام به قانون هستند و اما آنها كه در مسير خلافند و يا مرتكب بزه و جرم شده اند، به دليل ماهيت عملكردشان، از حق امنيت محرومند: «آنان كه ايمان به خدا آورده و ايمان خود را به ظلم و ستم نيالودند، در دو عالم ايمني آنها راست.»(انعام 82)علاوه بر قرآن كريم، احاديث ائمه اطهار(ع) نيز در باب امنيت راهگشا مي باشند. حضرت علي(ع) تامين امنيت در جامعه را از انگيزه هاي قيام صالحين و اهداف عاليه امام مي داند:«خدايا تو مي داني آنچه از ما رفت نه به خاطر رغبت در قدرت بود و نه از دنياي ناچيز خواستن زيادت؛ بلكه مي خواستيم نشانه هاي دين را به جايي كه بود، بنشانيم و اصلاح را در شهرهايت ظاهر گردانيم، تا بندگان ستمديده ات را ايمني فراهم آيد و حدود ضايع مانده ات اجرا گردد.» ( نـهج الـبـلاغـه، خـطـبه 131) تامين و احساس امنيت فردي در درجه اول به فرد بازمي گردد و فرد ممكن است به دو دليل احساس ناامني كند يكي به دليل عدم تربيت صحيح در خانواده كه احساس و پايه شكل گيري شخصيت وي بوده و ديگري ممكن است به خاطر موقعيت و وضعيت حاكميت بر يك جامعه باشد و فرد به خاطر وجود برخي از عوامل مخل امنيت در جامعه احساس ناامني كند.در گذشته از مفهوم امنيت درگيري بين كشورها و تهديد مرزها تداعي مي شد و مردم براي تامين امنيت به دنبال سلاح بودند. اما امروزه براي اكثر مردم احساس ناامني، بيشتر از زندگي روزمره ناشي مي شود تا از وقايع نابهنگام جنگ كه مي توان به امنيت شغلي، امنيت درآمد، بهداشت، سلامت، امنيت محيط زيست و امنيت در برابر خشونت و جنايت اشاره كرد.ايران پس از پشت سر نهادن نيم قرن تجربه، برنامه ريزي و تدوين برنامه هاي متعدد اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي همواره به آرمان تامين نشده اي به نام امنيت اقتصادي انديشيده است. اكنون پس از گذشت
سي سال از پيروزي جمهوري اسلامي ايران، پايان جنگ تحميلي، اتمام سه برنامه اول، دوم و سوم توسعه توجه مباحث دولتمردان، مديران بنگاه هاي اقتصادي، سياستمداران و كارشناسان اقتصادي، امنيت اقتصادي مي باشد.هرچند عوامل اقتصادي و حمايتي نقش به سزايي در رشد اقتصاد هر كشور را ايفا مي كند اما با عدم وجود امنيت در زمينه هاي گوناگون، رشد و توسعه اقتصادي عملي نيست. در حقيقت رشد اقتصادي در محيطي شكل مي گيرد كه فضاي مورد نياز آن موجود باشد. امنيت و ميزان آن براي تمام نظام هاي سياسي و شهروندان صرف نظر از سطح توسعه اقتصادي، اجتماعي و نوع ايدئولوژي از مهم ترين و با اولويت ترين مسائل به شمار مي رود. مقوله امنيت به مثابه يك آرمان و واقعيت به عنوان يكي از حقوق اساسي مردم مطرح است و در نهايت برآيند مجموعه اي از تعامل ها، تعاون و سازگاري بين اجزاي مختلف نظام اجتماعي است. برنامه هاي توسعه اي، پايدار و تاثير گذار است كه در جامعه مورد نظر، امنيت در جنبه هاي گوناگون خود (امنيت اجتماعي، امنيت بهداشت، امنيت آموزش، امنيت در تغذيه و امنيت اقتصادي) برقرار باشد. در چنين جامعه اي است كه عوامل اقتصادي با آسودگي خاطر مي توانند در حوزه خود فعاليت كرده و موجبات رشد و توسعه كشور را فراهم آورند. به نظر مي رسد كه امنيت و توسعه برهم تاثير فزاينده اي دارند يعني هر چه در جامعه اي ضريب امنيت بيشتر شود فرآيند توسعه نيز تشديد مي شود و هرچه آهنگ توسعه بالارود موجبات امنيت بيشتر فراهم مي شود. بديهي است ضمن آنكه اين دو فرايند در كل از يكديگر اثر مي پذيرند تحكيم هر بعد از امنيت، موجبات تسريع در همان بعد توسعه نيز خواهد شد و بالعكس. در ادبيات متاخر توسعه، ابعاد انساني ،فرهنگي، اجتماعي ،ثبات سياسي در كنار رشد اقتصادي ،اجزاي مهمي از مفهوم اصلي توسعه مي باشند. در مفهوم امنيت ملي نيز ابعاد سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي را در برمي گيرد. به همين دليل برنامه هاي توسعه اقتصادي، فرهنگي، سياسي و اجتماعي دولت ها در بردارنده اهداف توسعه و امنيت ملي به صورت تواماً خواهد بود .

نويسنده: مصطفي آذري /عضو هيات علمي موسسه تحقيقاتي تدبير اقتصاد